Vrede op papier, oorlog op het terrein: M23-rebellen veroveren nieuwe stad in Oost-Congo
11 Dec 2025
4 minuten
De voorbije dagen escaleerde het geweld in Oost-Congo opnieuw zwaar. Terwijl de inkt van het vredesakkoord tussen de Democratische Republiek Congo en Rwanda nog niet droog is, veroverden de M23-rebellen nu ook de stad Uvira, op de grens met Burundi. Wat betekent dit voor de bevolking, voor de regio en voor de vooruitzichten op duurzame vrede? We legden vijf vragen voor aan onze expert Eva Demaré.
1. Vorige week ondertekenden Congo en Rwanda een vredesakkoord. Wat stond daarin en welke rol speelde de VS daarbij?
“Op 4 december ondertekenden de Congolese president Félix Tshisekedi en de Rwandese president Paul Kagame in Washington een vredesakkoord, onder invloed van president Trump. Hij sprak van een historische deal en zijn “acht oorlogen" die hij bij deze heeft beëindigd.”
“Congo en Rwanda hebben zich verbonden tot een staakt-het-vuren in Oost-Congo, een terugtrekking van Rwandese troepen en stopzetting van steun aan rebellengroepen. Daarnaast voorziet het akkoord ook in een economische samenwerking tussen Rwanda, Congo en de VS, waaronder investeringen in strategische infrastructuur en samenwerking voor exploitatie van kritieke mineralen.”
2. Maar nog geen week na de vredesdeal is nu ook de stad Uvira in handen gevallen van M23. Wat is er gebeurd en waarom is juist deze stad zo strategisch belangrijk?
“Sinds gisterenmiddag is Uvira – met zo’n 760.000 inwoners - in handen van de M23-rebellen gevallen. Daarbij werden volgens Congolese autoriteiten zo'n 413 burgers gedood."
"Uvira is een belangrijke grensstad met Burundi, gelegen aan het Tanganyikameer, en de op één na grootste stad van Zuid-Kivu na Bukavu.”
“De stad ligt op een strategische positie langs belangrijke handels- en militaire routes van de provincie. Na Goma en Bukavu is met Uvira een derde grote stad in handen van de M23. Hiermee verstevigen de rebellen hun greep op het oosten van Congo.”
3. Nochtans werd er gesproken over een ‘historische vredesdeal’. Waarom laait het geweld dan nu opnieuw op? Wat loopt er fout tussen papier en praktijk?
“Het akkoord moet onder andere een staakt-het-vuren garanderen, maar slaagt niet in die opzet. Integendeel: de voorbije maanden waren de dodelijkste sinds lange tijd. Sinds november vielen al bijna 600 burgerdoden, bij aanvallen in Ituri, Noord-Kivu en Zuid-Kivu.”
“Ook het VN-Mensenrechtenbureau rapporteerde een meer dan verdubbeling van seksueel geweld tussen januari en juni in vergelijking met vorig jaar. Een treffende case van talk and fight: diplomatieke foto’s in Washington, terwijl troepenbewegingen en aanvallen in Oost-Congo gewoon doorgaan.”
“Waarom mislukt het? Daar zijn verschillende redenen voor. Ten eerste zijn er geen inclusieve onderhandelingen: lokale organisaties, gewapende groepen en buurlanden - die mee de afspraken moeten uitvoeren - worden niet betrokken bij de gesprekken. Ook over kernproblemen als de strijd tegen de straffeloosheid wordt in alle talen gezwegen. En dan is er nog het gebrek aan verantwoording, vooral richting Rwanda dat door VN-rapporten en verschillende regeringen gelinkt wordt aan steun aan M23.”
“Zonder legitimiteit en handhaving wordt een vredesakkoord geen realiteit, maar een papieren belofte.”
4. Wat is de humanitaire impact?
“Die is enorm en groeit dagelijks. Sinds begin december alleen sloegen volgens de VN minstens 200.000 mensen op de vlucht, waarvan zo’n 60.000 richting Burundi.”
“Maar Burundi zit zelf in een heel zware socio-economische crisis. Het land is niet in staat om deze grote aantallen mensen op te vangen. Zo zijn er nu al berichten van Congolezen die aan de grens worden tegengehouden en teruggestuurd.”
“Zonder opvang voor deze mensen zijn de humanitaire gevolgen dramatisch: voedsel, onderdak en medische zorg schieten tekort. Ook is er nu al sprake van de ergste uitbraak van cholera in het land sinds 25 jaar.”
5. Wat is er nodig voor echte vrede? En wat moet de internationale gemeenschap doen?
“Voor duurzame vrede is meer nodig dan diplomatieke verklaringen. De EU en de internationale gemeenschap moeten gezamenlijke druk zetten voor een onmiddellijk staakt-het-vuren, en ondubbelzinnig reageren op de voortdurende schendingen van het vredesakkoord en het internationaal recht door Rwanda.”
“België kan hierbij een voortrekkersrol spelen. In aanloop naar de Raad Buitenlandse Zaken van 15 december kan ons land gerichte sancties tegen leiders van M23 en verantwoordelijke Rwandese topfiguren ondersteunen. Daarnaast is een versterking van het rechtssysteem cruciaal: steun aan het Internationaal Strafhof en het opzetten van een hybride rechtbank met internationale en Congolese rechters kunnen eindelijk de straffeloosheid helpen doorbreken.”
“Tegelijk moeten de EU en partners dringend humanitaire en logistieke steun opschalen, onder andere voor de tienduizenden Congolezen die naar Burundi vluchtten. Dat land heeft zijn opvangcapaciteit al ernstig overschreden. Zonder snelle internationale hulp dreigt de situatie nóg verder te ontsporen.”
“Tot slot is een strategie nodig om activisten, journalisten en mensenrechtenverdedigers in Uvira en omgeving beter te beschermen. Dat betekent onder meer noodvisa, veilige doorreis en evacuaties voor de meest bedreigde personen. Alleen zo kan hun cruciale werk blijven doorgaan in een steeds vijandigere context.”
“Als internationale gemeenschap hebben we één keuze: toekijken hoe Oost-Congo verder brandt, of onze diplomatie, middelen en politieke wil inzetten om eindelijk vrede af te dwingen.”
Eva Demaré
Beleidsmedewerker Regio Grote Meren
