Hoe Vlaamse wapens levens zullen kosten in Gaza en Soedan: 5 vragen en antwoorden

De Vlaamse regering keurde begin mei een nieuw ontwerp van wapenwet goed, die de komende weken verder besproken wordt in het Vlaams parlement. Die maakt het voor Vlaamse bedrijven makkelijker om militaire onderdelen te exporteren, met minder controle. Maar wat betekent dat concreet? Wat heeft dit te maken met Gaza, Soedan en andere conflictgebieden? En kunnen we dit nog tegenhouden? We stelden vijf vragen aan Willem Staes, expert Midden-Oosten bij 11.11.11. 

1. Wat is een wapendecreet en waarom beslist Vlaanderen daarover? 

In België is wapenhandel grotendeels een bevoegdheid van de gewesten. Vlaamse bedrijven die militair materieel willen uitvoeren, moeten daarvoor een vergunning aanvragen bij de Vlaamse overheid. Die beoordeelt dan of de export ethisch verantwoord is: wie is de eindgebruiker, waarvoor wordt het materiaal gebruikt, zijn er risico's op mensenrechtenschendingen?

Het gaat in het geval van Vlaanderen vooral om onderdelen; denk aan motoronderdelen voor gevechtsvliegtuigen, elektronische componenten, en andere stukken die deel uitmaken van grotere wapensystemen.  

Op 8 mei keurde de Vlaamse regering een nieuw wapendecreet goed, en het parlement moet die wet nu nog stemmen. Wij voeren samen met verschillende andere middenveldorganisaties actie om dat nog tegen te houden, want de tekst die er nu ligt is zeer problematisch. 

2. Waarom is het nieuwe wapendecreet zo problematisch?  

De Vlaamse regering presenteert de herziening van de huidige wapenwet als een technische ingreep, maar de gevolgen zijn dat allesbehalve. Er zijn twee grote veranderingen die ons zorgen baren. 

Ten eerste dreigt de nieuwe wet het bestaande wapenembargo tegen Israël volledig uit te hollen. Door tal van vergunningen en controles af te schaffen, verliest de Vlaamse regering elk zicht op waar wapens naartoe gaan en wie ze uiteindelijk gebruikt. Hierdoor verliest de regering elk zicht op of het embargo in de praktijk ook écht wordt nageleefd; richting Israël, maar ook bij eventuele toekomstige embargo's tegen andere landen.

Dat is een probleem, want ook met een embargo gebeuren er transfers - via doorvoer over Vlaams grondgebied of via indirecte betrokkenheid van Vlaamse bedrijven. Als de regering die transfers niet meer kan vaststellen, kan ze een embargo ook niet meer handhaven of implementeren.  

Ten tweede botst het nieuwe decreet met Europees recht en met de internationale verplichtingen van Vlaanderen en België onder het Internationaal Wapenhandelsverdrag. Dat betekent dat het voor de rechter aangevochten kan worden. In plaats van een duidelijk en stabiel kader te bieden, zorgt het nieuwe decreet daardoor voor meer rechtsonzekerheid voor de Vlaamse industrie.

Maar dat wapenverbod komt met het nieuwe decreet, en dus minder controles, onder druk te staan. Terwijl de Vlaamse regering in oktober 2025 de voordeur voor wapens richting Israël sloot, dreigt ze nu de achterdeur wagenwijd open te zetten. Heel wat versoepelingen in de nieuwe wapenwet komen erop neer dat de Vlaamse Regering de verantwoordelijkheid tot effectieve controle op het eindgebruik doorschuift.  

Vlaamse onderdelen gaan bijvoorbeeld naar Duitsland, waar ze worden ingebouwd in wapensystemen die vervolgens naar Israël worden geëxporteerd en ingezet in Gaza. Een andere route loopt via Frankrijk naar de Verenigde Arabische Emiraten, die op hun beurt wapens leveren aan conflictpartijen in Soedan, een land waar op dit moment eveneens een genocide aan de gang is.

Door controles en vergunningen af te schaffen of verminderen, maakt het nieuwe decreet precies die omwegen makkelijker. Het risico dat militair materieel vanuit Vlaanderen toch in Israël of Soedan belandt, neemt dus toe. 

4. Kan Vlaanderen zijn handen in onschuld wassen als de wapens via een ander land gaan? 

Nee. Vlaanderen blijft juridisch verantwoordelijk, ook als onderdelen eerst via landen als Duitsland of Frankrijk passeren. Onder het VN-Wapenhandelsverdrag moet Vlaanderen controleren waar zijn wapens uiteindelijk terechtkomen. Die verplichting verdwijnt niet omdat je de controle wegschrijft uit een decreet. Integendeel: door minder te controleren, maken de Vlaamse regering én Vlaamse bedrijven zich kwetsbaar voor rechtszaken en reputatieschade.

En daar komt nog iets bij: het Internationaal Gerechtshof onderzoekt momenteel of Israël zich schuldig maakt aan genocide in Gaza. Onder het Genocideverdrag zijn staten verplicht om genocide te voorkomen, en er zeker niet aan mee te werken. Wapens of onderdelen leveren die in een land kunnen belanden dat een genocide pleegt, gaat daartegenin.

Tot slot is er een politieke tegenstrijdigheid. Vooruit en CD&V dreigden eerder nog met de val van de federale regering omwille van het gebrek aan maatregelen tegen de genocide in Gaza. Nu lijken ze in te stemmen met een decreet dat de wapentrafiek richting Israël opnieuw mogelijk maakt. Dat is toch niet uit te leggen aan hun kiezers? Je kan niet enerzijds zeggen dat je geen kinderen wilt zien sterven en anderzijds stemmen voor een wet die de weg vrijmaakt voor wapens die kunnen bijdragen aan grootschalige oorlogsmisdaden en genocide. 

Onze eisen zijn duidelijk: versterk de controle op export, doorvoer en eindgebruik in plaats van ze af te bouwen, en sluit alle achterpoortjes waarlangs wapens en wapenonderdelen alsnog in conflictgebieden belanden.  

We roepen de Vlaamse partijvoorzitters en parlementsleden op om de rode lijn te trekken tegen deze gevaarlijke en onverantwoordelijke wapenwet. Het is nog niet te laat, stem niet in met het nieuwe wapendecreet in zijn huidige vorm.