Banken wéten dat hun geld genocide mogelijk maakt

Opinie door Els Hertogen, algemeen directeur van 11.11.11, en Bram Trachet, coördinator bij Fairfin. Verschenen bij De Morgen.

Er is een zin uit het recente rapport van Francesca Albanese, VN-rapporteur voor de mensenrechten in de bezette Palestijnse gebieden, die blijft hangen: “Geen enkele staat, instelling of onderneming mag bijdragen aan genocide of aan een regime van bezetting.” Het is een morele ondergrens, geen hoog ideaal. En toch slagen Belgische banken er niet in die ondergrens te halen.

Een nieuw rapport van Palestijnse en internationale organisaties, waaronder 11.11.11 en Fairfin, toont dat banken die in België actief zijn – met BNP Paribas en KBC op kop – miljarden naar bedrijven sturen die bijdragen aan de bezetting van Palestina en de genocide in Gaza. Het gaat om leveranciers van wapens, AI-software, surveillancetechnologie en infrastructuur die Palestijnen dagelijks onderdrukken. De banken beschouwen het als beleggingen in ‘gewone’ bedrijven. Maar sinds wanneer vinden we het ‘gewoon’ dat Belgisch spaargeld indirect stroomt naar genocide?

Dit probleem is niet nieuw. Al sinds 2021 trekken we met soortgelijke rapporten aan de alarmbel. De politieke respons was telkens mager. Toenmalig minister van Financiën Vincent Van Peteghem (cd&v) stuurde enkele bezorgde brieven naar BNP Paribas, een bank waarvan de Belgische staat zelf hoofdaandeelhouder is. Toen de bank de minister verzekerde dat er geen probleem was, bleef verdere actie uit. Morele verantwoordelijkheid werd uitbesteed: de stroper zei dat er geen probleem was, de boswachter liet hem begaan.

Olie op het vuur

Intussen is de situatie vele malen ernstiger. De vernietiging van Gaza speelt zich live op onze telefoonschermen af. Families zijn uitgeroeid, kinderen verhongeren en sinds de start van het ‘staakt-het-vuren’ werden al meer dan 1.500 gebouwen in Gaza door Israël vernietigd. En toch blijft ons financiële systeem olie op het vuur gieten.

Afgelopen maanden publiceerden Belgische media het ene alarm na het andere. Over beleggers die onbewust in Israëlische bedrijven investeren. Over Palantir, dat software levert die bepaalt waar Israëlische bommen en drones toeslaan. Over de lijst bedrijven die volgens de VN betrokken zijn bij oorlogsmisdaden en genocide. Dit is geen reeks losse incidenten, maar een structureel systeem dat winst laat voorgaan op leven.

Sommige banken proberen op eigen houtje tegen de stroom in te varen. De private bank Degroof Petercam zette Caterpillar op een zwarte lijst. Argenta desinvesteerde na dialoog uit specifieke bedrijven die bijdragen aan de bezetting. Triodos en vdk bank hebben zelfs een schoon blad. Het toont dat banken perfect in staat zijn om ethische keuzes te maken wanneer ze dat willen. Dat maakt de stilstand elders des te pijnlijker.

Verandering is mogelijk zodra instellingen hun verantwoordelijkheid ernstig nemen. Maar laten we niet doen alsof dit probleem met keuzes van banken opgelost raakt. De miljarden die cruciaal zijn om wapens, bulldozers en spionagesoftware te produceren, kunnen alleen worden stopgezet als politiek leiderschap financiële instellingen daartoe dwingt. Dat is geen radicale daad, dat is de elementaire toepassing van internationaal recht.

Grenzen

Het is aan de overheid om grenzen te trekken. Niet met vrijblijvende brieven, maar met duidelijke regels: geen Belgische cent naar bedrijven die bijdragen aan oorlogsmisdaden, apartheid, bezetting of genocide. En in afwachting daarvan is het aan de banken om te desinvesteren uit bedrijven die mensenrechten schenden, net zoals andere banken dat al deden. Daarmee zouden ze tenminste tonen dat hun duurzaamheidstaal niet hol hoeft te zijn.

Zolang die regels uitblijven, flirten zowel de Belgische staat als onze banken openlijk met medeplichtigheid. Ze sturen dan misschien niet zelf de drones de lucht in, maar maken, in de woorden van Albanese, de omstandigheden mogelijk waarin misdaden gedijen.

Wie beweert dat dit complex is, vergist zich. Dit is niet complex, maar oncomfortabel. Dit soort rapporten dwingt ons te erkennen dat genocide en bezetting niet in een ver buitenland plaatsvinden, maar ook hier worden gevoed: in de spreadsheets van banken, in de politieke hoofdkwartieren in Brussel en in de stilstand van onze overheid. Desinvestering en duidelijke regels zijn geen optie meer, maar een noodzaak.

Wie dat vandaag niet doet, kijkt niet weg, maar kijkt mee.