Klimaattop Brazilië: een echt ambitieus pakket blijft uit

De klimaattop van dit jaar leverde een tastbare stap vooruit op richting een wereldwijde transitie, maar liet belangrijke kansen liggen op het vlak van financiering en en het stoppen van fossiele brandstoffen. Tien jaar na het belangrijke klimaatakkoord van Parijs, had er een pakket moeten liggen dat het verschil maakt voor de gemeenschappen die de zwaarste klappen opvangen van de klimaatcrisis. Die belofte wordt helaas niet waargemaakt.

Geen akkoord over de afbouw van fossiele brandstoffen

Meer dan tachtig landen vroegen om een concrete 'roadmap' voor het afbouwen van fossiele brandstoffen – de essentie van elk geloofwaardig klimaatplan. Toch ontbreekt zo’n traject volledig in de eindtekst. Het Braziliaanse voorzitterschap schuift de discussie simpelweg door naar COP31, zonder duidelijkheid over wie welke stappen moet zetten. 

De G20 (een informeel forum van twintig grote economieën ter wereld, bestaande uit 19 landen en de Europese Unie) en een aantal landen die veel verdienen aan olie en gas, hielden verdere vooruitgang bewust tegen. België sloot zich gelukkig aan bij de groep landen die een stappenplan voor het afbouwen van fossiele brandstoffen willen. Maar in werkelijkheid willen zelfs de meest ambitieuze landen, zoals de EU, niet zelf als eerste en het snelst fossiele brandstoffen afbouwen. Ze beloven ook geen extra geld om dit mogelijk te maken. Zonder rechtvaardigheid, samenwerking en voldoende middelen blijft een toekomst zonder fossiele brandstoffen heel onzeker.

Geld blijft het grootste probleem op de klimaattop

Zonder genoeg geld om de energietransitie te betalen, blijven beloftes over het afbouwen van fossiele brandstoffen leeg. De EU bleef tot op het einde erg terughoudend om extra publieke middelen toe te zeggen. Zo wordt de rekening opnieuw doorgeschoven naar landen die het minst hebben bijgedragen aan de klimaatcrisis. Tegelijk besparen veel landen op ontwikkelingshulp en klimaatbudgetten, net wanneer de noden het grootst zijn.

Voor veel Afrikaanse landen was financiering hét cruciale onderwerp: zij kampen nu al met extreme droogte, overstromingen en voedselonzekerheid. Slechts 6 à 7% van wat zij echt nodig hebben wordt momenteel gefinancierd — er ontbreekt zeker 300 miljard euro per jaar. De belofte om adaptatiefinanciering te verdrievoudigen werd afgezwakt, en de deadline werd verschoven van 2030 naar 2035, terwijl de gevolgen nu al zwaar zijn.

Eindelijk aandacht voor arbeiders, vrouwen en inheemse volkeren

De top eindigde met een overwinning voor werkenden wereldwijd én voor het middenveld. Voor het eerst bereikten 194 landen een akkoord over de contouren van een rechtvaardige transitie, met stevige verwijzingen naar mensenrechten, arbeidsrechten, de rechten van inheemse volkeren, sociale dialoog en de inclusie van vrouwen. Landen moeten deze principes voortaan opnemen in hun nationale klimaatplannen.

De nood daaraan is glashelder. Vandaag werken arbeiders onder extreme hitte zonder bescherming, verliezen mensen hun job zonder sociale zekerheid wanneer steenkoolsites sluiten, en worden gemeenschappen geconfronteerd met landroof voor de winning van mineralen. De klimaattop erkent eindelijk dat de afbouw van fossiele brandstoffen geen technocratische oefening is, maar rechtstreeks raakt aan werk, inkomen, land en rechten.

Op de klimaattop in Turkije volgend jaar moet een formeel mechanisme deze afspraken verder uitwerken en omzetten in concrete steun en garanties.