"Je kan geen elektrische auto’s bouwen met grondstoffen die onze gemeenschappen vernietigen."
06 Nov 2025
5 minuten
In Peru staan gemeenschappen die hun water, land en leefomgeving verdedigen onder zware druk. Nieuwe mijnprojecten zonder inspraak, repressie van protest, straffeloze vervuiling en een autoritair regime: Peru staat onder hoogspanning.
Jaime Borda werkt al meer dan 18 jaar rond milieu en mensenrechten. Vandaag leidt hij Red Muqui, een netwerk dat gemeenschappen ondersteunt die bedreigd worden door grootschalige mijnbouw. In dit gesprek spreekt hij over de vernietigende impact van mijnbouw, de risico’s voor wie zich verzet en de schaduwkant van de mondiale energietransitie. Maar ook over de hoop die blijft leven zolang mensen zich samen blijven verzetten.
Wat motiveert jou om dit werk te blijven doen?
“De situatie in Peru is bijzonder moeilijk: politiek, sociaal, ecologisch én op het vlak van mensenrechten. Het werk met de gemeenschappen geeft mij motivatie: het samenkomen met mensen die hun water, hun land, hun natuur verdedigen. Die collectieve strijd geeft kracht om door te gaan.”
“We leven in een bijzondere tijd, gekenmerkt door grote achteruitgang in de verdediging van mensenrechten, milieurechten en collectieve rechten van inheemse volkeren, en de rechtsstaat en democratie. Niet alleen in Peru, maar in heel Latijns-Amerika en de wereld. Daarom is het vandaag meer dan ooit nodig om ons te engageren. Ondanks alles geloof ik dat we samen een rechtvaardigere wereld kunnen bouwen.”
We beleven een brutale achteruitgang van de democratie. Juist nu moeten we ons engageren.
Hoe is de situatie in Peru vandaag?
"We leefden lange tijd onder een autoritair regime, geleid door de alliantie tussen presidente Dina Boluarte en het Congres van de Republiek. Ze hebben veel wetten gemaakt in het voordeel van hun eigen belangen. Ze hebben geen enkele agenda rond mensenrechten of het algemeen belang."
"Wat de ontginning betreft, zien we een agressieve mijnbouwexpansie. Er is veel druk om meer koper, goud, zilver en nu ook lithium, nikkel en kobalt te winnen - allemaal in naam van de energietransitie van het mondiale Noorden. Maar die transitie mag niet verder ten koste gaan van de rechten en de leefgebieden van onze gemeenschappen."
Wat zijn de gevolgen van die mijnbouw?
“We hebben al meer dan 35 jaar grootschalige mijnbouw, met zware gevolgen: vervuiling van rivieren en stroomgebieden, milieuschade die niet wordt opgelost, en ziektes door zware metalen zoals lood, arseen en kwik — die vooral kinderen treffen.”
“Er zijn ook sociale gevolgen: verdeeldheid binnen gemeenschappen, verzwakking van organisaties, en stijgende kosten van levensonderhoud. Sommigen profiteren van de mijnbouw, maar veel anderen eindigen armer dan voorheen. En ook de informele en illegale mijnbouw neemt toe, met eigen vormen van geweld en vervuiling, wat het probleem nog complexer maakt.”
Wat betekent een rechtvaardige energietransitie voor jou?
“Het is duidelijk dat het mondiale Noorden moet afstappen van fossiele brandstoffen — dat klopt. Maar dat mag niet gebeuren ten koste van het mondiale Zuiden. Je kan geen windmolens of elektrische auto’s bouwen met grondstoffen die onze gemeenschappen vernietigen. Als ze een energietransitie willen, moeten ze dat doen met eigen middelen, zonder het extractivisme bij ons.”
“In Peru zijn we dat debat over een eigen energietransitie nog niet eens begonnen. We zijn technologisch afhankelijk, hebben geen eigen industrie. Met Red Muqui proberen we dat debat te openen: lokale strijd verbinden met het nationale en regionale niveau, en een kritische houding aannemen tegenover wat het mondiale Noorden ons wil opleggen.”
Hoe ondersteunt Red Muqui de gemeenschappen?
“Wij zijn een netwerk van 32 organisaties verspreid over het hele land. We ondersteunen gemeenschappen via vorming, technische bijstand, analyse van milieueffectenrapporten, monitoring van de waterkwaliteit, enzovoort. We helpen ook om de verhalen en stemmen van getroffen gemeenschappen zichtbaar te maken op nationaal en internationaal niveau, en stimuleren uitwisseling tussen gemeenschappen.”
“We faciliteren ook studies, campagnes en overlegmomenten voor organisaties en gemeenschappen die getroffen worden door extractivisme. Altijd met één belangrijk uitgangspunt: de gemeenschappen zijn zelf de spreekbuis van hun verhaal. Wij ondersteunen alleen en versterken hun stem.”
De energietransitie van het Noorden mag niet ten koste gaan van onze gemeenschappen.
Hebben jullie al concrete veranderingen kunnen realiseren?
“In zo’n vijandige context is elke stap vooruit belangrijk. We zijn erin geslaagd het Nationaal Platform van Slachtoffers van Giftige Metalen op te richten, samen met families die lood, kwik, arseen of cadmium in hun lichaam dragen. Er is intussen een wet die hun situatie erkent en hulp moet bieden, al blijft de uitvoering uit.”
“We hebben ook een sterk nationaal netwerk opgebouwd om milieuverdedigers te beschermen in het Amazonegebied, in de Andes en aan de kust. En het netwerk van gemeenschapsmilieubewakers groeit. Het zijn verwezenlijkingen waar we trots op zijn, al ligt er nog veel werk op de plank.”
Met welke uitdagingen worden jullie vandaag geconfronteerd?
“Ten eerste: een steeds autoritairder regime dat fundamentele rechten en vrijheden inperkt. Ten tweede: de ongebreidelde groei van het extractivisme — legaal én illegaal — die geweld veroorzaakt in de leefgebieden van gemeenschappen. En ten derde: het totale gebrek aan aandacht voor milieubeleid. Dat staat vandaag simpelweg niet op de agenda van de machthebbers in Peru.”
“Daarnaast wordt ook het werk van ngo’s bemoeilijkt door een nieuwe wet die ons het zwijgen wil opleggen. Deze regering duldt geen kritiek van het maatschappelijk middenveld. Met die wet verbiedt de staat ook dat we slachtoffers blijven ondersteunen van de zware mensenrechtenschendingen die door datzelfde regime zijn begaan.”
Wat verwacht je van internationale actoren zoals de Europese Unie of België?
“Onze nationale beïnvloedingskanalen worden afgesloten. We hopen dan ook op meer duidelijke signalen van de internationale gemeenschap, signalen die verder gaan dan enkel economische belangen. De EU en andere instellingen moeten mensenrechten, milieurechten en de rechten van inheemse volkeren boven handelsbelangen plaatsen. En ze moeten het gedrag van mijnbouwbedrijven in onze landen veel strenger controleren.”
En ondanks alles… wat geeft je hoop?
“Het verzet door de bevolking zelf. De solidariteit, de collectieve organisatie, de wijsheid van onze inheemse volkeren die al meer dan 500 jaar weerstand bieden. En ook de stem van jongeren uit Peru, Latijns-Amerika én heel Europa die zich uitspreken voor mensenrechten en milieurechtvaardigheid. Zolang er mensen zijn die blijven strijden, zich blijven verzetten en blijven dromen, is er hoop.”
Steun Jaime's werk met een gift
Red Muqui strijdt in Peru voor water, land, democratie en het recht van gemeenschappen om te leven zonder vergiftiging en geweld. Terwijl de mondiale energietransitie versnelt, betalen de meest kwetsbare mensen in Peru de hoogste prijs. Steun de bescherming van mens en natuur.
