Wanneer internationale steun wegvalt, rukt illegale economie op in de Amazone
19 Jan 2026
4 minuten
De terugtrekking van de Verenigde Staten uit internationale solidariteit laat diepe sporen na in Latijns-Amerika. In de Amazone is de ontmanteling van het Amerikaanse ontwikkelingsagentschap USAID vandaag al voelbaar. Niet alleen voor organisaties, maar vooral voor inheemse gemeenschappen die hebben te kampen met armoede, ecologische vernietiging en toenemend geweld.
“Wanneer samenwerking wegvalt, verdwijnt niet alleen financiering,” zegt Pilar Camero, coördinator institutioneel beheer bij de Peruaanse organisatie Peruaanse organisatie en 11.11.11-partner DAR (Law, Environment and Natural Resources). “Wat verdwijnt, is bescherming. En dat creëert ruimte voor illegale economieën.”
Wanneer samenwerking wegvalt, verdwijnt niet alleen financiering. Wat verdwijnt, is bescherming. En dat creëert ruimte voor illegale economieën.
Duurzame alternatieven onder druk
DAR werkt al meer dan twintig jaar met inheemse gemeenschappen in het Amazonegebied aan socio-ecologisch bestuur. Samen ontwikkelen ze duurzame economische initiatieven: kleinschalige visserij, ambachten, landbouw en lokale productie met hernieuwbare energie. Projecten die aantonen dat een betere toekomst mogelijk is zonder ontbossing of uitputting van het land.
Die initiatieven kregen onder meer steun via USAID-programma’s. “Het ging niet alleen om bestuur en inspraak,” zegt Camero. “We bouwden ook aan economische toekomstperspectieven, zodat gemeenschappen niet afhankelijk blijven van destructieve activiteiten.”
Door de Amerikaanse besparingen vielen die programma’s abrupt stil. Opschaling werd onmogelijk, geplande trajecten werden afgebroken en veelbelovende initiatieven bleven halverwege hangen. “Zonder elektriciteit, zonder investeringszekerheid, zonder begeleiding vallen duurzame projecten snel terug,” zegt Camero. “En dat laat een leegte achter.”
Een vacuüm dat snel wordt opgevuld
Die leegte blijft niet lang bestaan. Waar duurzame alternatieven verdwijnen, winnen illegale economieën terrein. Illegale mijnbouw, houtkap, drugshandel en landroof rukken op in grote delen van de Amazone. “Dat is geen toeval,” zegt Camero. “Veel samenwerking was net bedoeld om die activiteiten te monitoren, te voorkomen of alternatieven te bieden. Wanneer dat wegvalt, ontstaat een vacuüm.”
Satellietbeelden tonen hoe primaire bossen steeds dieper worden binnengedrongen door gewapende groepen die verbonden zijn aan illegale ontginning. De stijgende goudprijs is daarbij olie op het vuur: snelle winsten trekken nieuwe, dubieuze spelers aan.
“Gemeenschappen worden voor een onmogelijke keuze geplaatst,” benadrukt Camero. “Ofwel verzet je je tegen illegale ontginning en stel je jezelf bloot aan geweld. Ofwel word je erin meegesleurd om te overleven.”
Mensenrechtenverdedigers lopen risico
De gevolgen zijn bijzonder zwaar voor milieu- en mensenrechtenverdedigers. Projecten die hun bescherming moesten versterken, werden eveneens stopgezet. “Er waren programma’s opgestart om bedreigde leiders te ondersteunen,” zegt Pilar. “Ook die zijn bevroren.”
Het resultaat is een klimaat van toenemende intimidatie, aanvallen en straffeloosheid. Vooral vrouwen en inheemse leiders lopen verhoogd risico. “Illegale economieën vestigen zich met geweld,” zegt Pilar. “En wie weerstand biedt, wordt een doelwit.”
Verzwakte overheid, verzwakte democratie
De impact blijft niet beperkt tot het middenveld. Ook overheidsinstellingen voelen de gevolgen van het wegvallen van internationale samenwerking. In Peru ondersteunde USAID onder meer programma’s rond gewasvervanging, milieuhandhaving en transparantie in de sector van grondstoffenwinning.
“Internationale samenwerking vulde structurele tekorten van de staat aan,” zegt Camero. “Zonder die steun verzwakken publieke beleidsprocessen, toezicht en handhaving.”
Besparingen per tweet
De manier waarop de besparingen werden aangekondigd, versterkte de onzekerheid. Net als veel andere organisaties vernam DAR het nieuws via sociale media. Formele communicatie volgde pas later, vaak zonder ruimte voor overleg. Projecten moesten onmiddellijk worden stopgezet, op straffe van sancties.
“Je kan investeringen stoppen, maar geen sociale processen,” zegt Camero. “Het werk in gemeenschappen loopt door, met of zonder middelen. Alleen wordt het zonder steun veel fragieler.”
Binnen organisaties leidde dat tot stress, angst en jobonzekerheid. Tegelijk moesten teams blijven functioneren in steeds gevaarlijker contexten. “Dat laat sporen na,” zegt Camero bezorgd. “Niet alleen financieel, maar ook menselijk.”
Meer dan een regionale crisis
Volgens Camero past de terugtrekking van de VS in een bredere geopolitieke verschuiving. Democratie, mensenrechten, klimaat en gendergelijkheid zijn geen prioriteiten meer in het Amerikaanse buitenlandbeleid. Dat signaal werkt door, ook bij andere landen.
“Wanneer een grote speler zich terugtrekt, verschuift het hele speelveld,” waarschuwt ze. “Dat creëert ruimte voor andere machten, maar ook voor autoritaire praktijken en illegale economieën.”
De besparingen bij USAID maken pijnlijk duidelijk wat er op het spel staat wanneer internationale solidariteit wordt afgebouwd. Niet alleen projecten verdwijnen, maar ook bescherming, toezicht en toekomstperspectief.
“Wat vandaag wordt wegbezuinigd,” zegt Camero, “betaalt iemand anders morgen. Met zijn veiligheid, zijn rechten, zijn leefomgeving.”
Bescherm samen met ons het Amazonewoud
Wanneer internationale steun wegvalt, groeit de druk op het Amazonewoud en de gemeenschappen die er leven. Maar lokale organisaties zoals DAR blijven onverschrokken werken aan hun bescherming en dat van hun leefgebied, mét de steun van 11.11.11.
Met jouw gift aan 11.11.11 kunnen ze dat blijven doen.
Bedankt om samen met ons het verschil te maken.
