America first, vrouwen laatst. Hoe Trump vrouwen in oorlogsgebieden treft
20 Jan 2026
4 minuten
Het moment waarop je beslist om hulp te zoeken, vraagt moed. Voor vrouwen die oorlog en geweld ontvluchtten, betekent praten vaak dat ze voor het eerst hardop erkennen wat hen is aangedaan. Dat vergt tijd. Vertrouwen. Iemand die blijft luisteren – zeker wanneer het verhaal stokt en woorden niet komen, wanneer angst en pijn het opnieuw overnemen.
In Oost-Congo bood 11.11.11-partner Aidprofen die ruimte. In vluchtelingenkampen rond Goma en in omliggende dorpen begeleidden psychologen en sociaal werkers vrouwen en meisjes die seksueel geweld en andere vormen van gendergerelateerd geweld hadden meegemaakt. Niet eenmalig, maar maand na maand. Volgens Passy Mubalama, mensenrechtenverdediger en oprichter van Aidprofen, ging het om vrouwen die al jaren leven met oorlogstrauma’s, vaak nog versterkt door stigma, uitsluiting en armoede.
Die begeleiding betekende geen snelle oplossing, wel een houvast. Vrouwen die seksueel geweld overleven, zijn voor Aidprofen geen passieve ontvangers van zorg, maar sleutelspelers in de wederopbouw van hun gemeenschap. Psychosociale begeleiding herstelt niet alleen individuen, maar ook het sociale weefsel dat oorlog kapotmaakt.
Toch werd dat proces abrupt afgebroken. Niet omdat het geweld verdween en de nood afnam, maar omdat in Washington werd beslist dat Congolese overlevers niet pasten binnen America First. ‘Het moeilijkste moment is dat je wil helpen, maar het niet kan,’ zegt Mubalama. ‘Vrouwen zaten midden in hun begeleiding. En plots moesten we hen loslaten.’
Van VN-tribune naar budgetmes
In december 2024 sprak Passy Mubalama nog de VN-Veiligheidsraad toe over seksueel geweld als oorlogswapen en het cruciale belang van psychosociale zorg voor overlevers. Twee maanden later kwamen precies de budgetten die dat werk mogelijk maken onder vuur te liggen.
Vanaf februari 2025 viseerde de nieuwe regering van president Donald Trump openlijk USAID, de Amerikaanse ontwikkelingsorganisatie die wereldwijd humanitaire en medische hulp financiert. Minstens 83 procent van het budget werd geschrapt. Trump noemde het agentschap ‘run by radical lunatics’ en ‘totally unexplainable’. De ontmanteling van ’s werelds grootste verstrekker van levensreddende humanitaire hulp werd toevertrouwd aan techmiljardair Elon Musk.
Dat het werk van Aidprofen zo werd geblokkeerd, is des te schrijnender omdat de nood intussen alleen maar groter werd. Terwijl Trump uitpakte met een zogenaamd vredesakkoord, laaide het geweld in Oost-Congo in werkelijkheid opnieuw fel op. Terreur tegen burgers en seksueel geweld blijven er dagelijkse realiteit.
‘De meeste vrouwen die we begeleidden waren op de vlucht voor oorlog,’ zegt Mubalama. ‘Velen waren slachtoffer van seksueel geweld. We werkten zelfs met meisjes vanaf zes jaar. Elke maand registreerden we 150 tot 200 gevallen. In totaal hielpen we ongeveer 1.200 vrouwen en meisjes.’ Net op het moment dat die nood piekte, viel de steun weg.
Wanneer ziektes opnieuw vrij spel krijgen
Ook de medische ondersteuning voor overlevers van seksueel geweld komt onder zware druk te staan. Bij Hope and Peace, een andere partner van 11.11.11 in Oost-Congo, wordt het tekort aan PEP-kits steeds nijpender. Die kits zijn cruciaal om hiv en andere seksueel overdraagbare aandoeningen te voorkomen en moeten binnen 72 uur na een verkrachting worden toegediend.
‘Zonder PEP-kits laten we vrouwen letterlijk in de steek op het meest kritieke moment,’ zegt Claudine van Hope and Peace. ‘In een context van oorlog, onveiligheid en armoede betekent dat een dubbele straf: eerst het geweld, daarna het gebrek aan zorg.’
Wat zich in Oost-Congo aftekent, past in een veel grotere crisis. Met USAID valt ook PEPFAR weg, het Amerikaanse programma dat al twintig jaar de ruggengraat vormt van de wereldwijde hiv-bestrijding. In veel landen financiert PEPFAR niet alleen hiv-preventie en -behandeling, maar ook labo’s, gezondheidscentra, logistiek en personeel.
Wanneer die steun wegvalt, krijgen niet alleen hiv, maar ook tuberculose en malaria opnieuw vrij spel, ziektes die juist dankzij internationale solidariteit meer onder controle waren gebracht. Onderzoek toont aan dat die terugval vandaag al neerkomt op gemiddeld 88 extra doden per uur. Volgens ramingen gepubliceerd in The Lancet kan de impact wereldwijd oplopen tot 14 miljoen extra sterfgevallen in de komende jaren. Wat begon als een politieke ingreep in Washington, groeit zo uit tot een mondiale gezondheidscrisis.
‘Wij blijven’
In Oost-Congo laat die beslissing nu al diepe littekens achter. ‘De Verenigde Staten vergeten dat ze deel uitmaken van de wereld,’ zegt Passy Mubalama. ‘Wat Trump doet, is pure waanzin. Achter elke budgetlijn zitten echte mensen, echte verhalen en echte trauma’s. Dat mag nooit genegeerd worden.’
Toch weigert ze zich daarbij neer te leggen. Ondanks het verlies aan middelen en bescherming blijft Aidprofen in de bres springen voor overlevers. ‘Wij geven niet op. We doen dit werk omdat we er willen staan voor onze gemeenschap. Met of zonder middelen: wij blijven.’
Steun Passy's werk met een gift
Wanneer internationale steun afneemt, worden vrouwen en gezinnen in Oost-Congo nog kwetsbaarder. Toch blijven lokale organisaties zoals onze partner Aidprofen onverminderd werken aan de bescherming en begeleiding van de meest kwetsbaren, mét de steun van 11.11.11.
Met jouw gift aan 11.11.11 kunnen zij dat blijven doen, zodat vrouwen in conflictgebieden niet alleen staan.
Bedankt om samen met ons het verschil te maken.
