Proces Duterte van start: hoe onze partners een dictator voor de rechter daagden
11.11.11-partners Philippine Alliance of Human Rights Advocates (PAHRA) en iDefend stonden jarenlang in de frontlinie van de strijd tegen de bloedige ‘war on drugs’ van de Filipijnse oud-president Rodrigo Duterte. Nu op 23 februari 2026 de hoorzittingen van het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag openen, wordt duidelijk hoe cruciaal hun volgehouden werk van documentatie, bescherming en internationale pleitbezorging is geweest.
Wat zich vandaag in Den Haag afspeelt, begon jaren geleden in de arme wijken van Davao en Manilla (Filipijnen) - bij moeders die hun zonen verloren, bij buren die ‘s nachts schoten hoorden, en gelukkig ook bij lokale organisaties die besloten alles vast te leggen.
Wat deed Duterte in zijn ‘war on drugs’?
Toen Duterte in juli 2016 president werd, maakte hij van de strijd tegen drugs zijn absolute prioriteit. Hiermee begonnen de moorden. Duterte riep politie en burgers openlijk op om ‘drugssuspects’ uit te schakelen en beloofde bescherming aan agenten die daarbij geweld gebruikten.
Het gaf vrij spel aan politieagenten én onbekende schutters – de zogenaamde ‘death squads’ - om buitengerechtelijk geweld te gebruiken. Politie viel huizen binnen zonder bevel, arresteerde mensen die later dood werden teruggevonden en plaatste vals bewijsmateriaal om dodelijk geweld te rechtvaardigen.
Van de tienduizenden slachtoffers die er vielen was het grootste deel arm, ongewapend en vaak minderjarig. Slechts een handvol zaken leidde ooit tot veroordelingen – allemaal van laaggeplaatste agenten.
Dit patroon was niet nieuw. Al tijdens Duterte’s periode als burgemeester van Davao werden moorden gelinkt aan het beruchte ‘Davao Death Squad’. Volgens aanklagers van het ICC vormen deze feiten samen een systematische aanval op de burgerbevolking – en dus mogelijk misdaden tegen de menselijkheid.
PAHRA: documenteren wanneer niemand kijkt
Vanaf het begin begrepen NGO’s zoals 11.11.11-partner PAHRA dat deze golf van geweld niet vanzelf zou stoppen, en dat gerechtigheid onmogelijk zou zijn zonder bewijzen.
Aurora Parong, vicevoorzitter van PAHRA, herinnert zich hoe snel duidelijk werd dat onmiddellijke actie nodig was. Hierop trokken ze de wijken in om:
- Moorden te verifiëren en documenteren
- Getuigenissen veilig te archiveren
- Families te begeleiden bij het indienen van klachten
Het was gevaarlijk werk. Duterte beschuldigde ons en mensenrechtenverdedigers ervan ‘criminelen te beschermen’. Families waren getraumatiseerd en bang voor wraak. Toch bleven we systematisch gegevens verzamelen.
Dat bleek doorslaggevend.
Want toen het nationale rechtssysteem van de Filipijnen faalde, vaardigde het ICC in maart 2025 een arrestatiebevel uit tegen Duterte. Enkele dagen later werd de oud-president gearresteerd op verzoek via Interpol.
Gian Miko Arabejo van 11.11.11-partner iDefend benadrukt dat die arrestatie voor duizenden families een moment van opluchting betekende. “Velen dachten lange tijd dat gerechtigheid ondenkbaar was. Voor het eerst durven ze te hopen.”
Maar hij waarschuwt ook: “Duterte is niet de enige verantwoordelijke. De schutters die de moorden uitvoerden, politieagenten, ingehuurde burgerwachten en lokale handlangers blijven grotendeels buiten schot. De cultuur van straffeloosheid binnen politie en justitie is niet zomaar verdwenen in De Filipijnen.”
Het ICC-proces is dus geen eindpunt, maar wél een belangrijke stap.
Velen dachten lange tijd dat gerechtigheid ondenkbaar was. Voor het eerst durven ze te hopen.
Gerechtigheid gebouwd op moed
Achter elke pagina van het ICC-dossier schuilt een familie uit een arme wijk die – vaak pas na maanden of jaren – bereid was de diepe wonden opnieuw te openen zodat hun getuigenis gehoord kon worden. Veel getuigen leven nog steeds onder dreiging. Toch zijn sommige van hen bereid om naar Den Haag te reizen voor de ICC-zittingen, bijgestaan door Filipijnse advocaten.
De zittingen die nu starten zijn nog geen proces, maar een zogenaamde bevestiging van de aanklacht. Binnen zestig dagen beslissen de rechters of de zaak effectief naar proces gaat.
Niets kan de duizenden doden terugbrengen. Maar dit proces kan iets fundamenteels herstellen: het principe dat élk leven bescherming verdient onder de wet. De Filipijnse ervaring biedt een praktische gids om straffeloosheid overal ter wereld aan te vechten.
Advocaat Joel Butuyan, die slachtoffers vertegenwoordigt in het ICC-proces, vat het samen:
“Documenteer, documenteer, documenteer. Hoe hopeloos het ook lijkt, stop nooit met het vastleggen van misdaden. Vroeg of laat komt er een kans voor vervolging en herstel.”
Wat de rechters in Den Haag ook beslissen, één feit staat vast: zonder de vasthoudendheid van organisaties zoals PAHRA en iDefend, en zonder de moed van families die weigerden te zwijgen zou deze zaak nooit bestaan. Zij weigerden om straffeloosheid te accepteren als het nieuwe normaal. En daar begint gerechtigheid.
Steun het werk van onze partners
PAHRA en iDefend volgen de rechtszaak op de voet en blijven de families van de slachtoffers beschermen en ondersteunen. Ze blijven strijden voor gerechtigheid. Met jouw gift steun je hun werk.
