Solidariteit te koop? Vijf vragen over het Europese migratiepact

Eind juni treedt het Europese migratiepact in werking. Dat pact moet eindelijk zorgen voor meer solidariteit tussen Europese lidstaten bij de opvang van asielzoekers. Maar nog vóór het systeem officieel van start gaat, loopt het al spaak. Slechts een handvol landen engageert zich om mensen op te nemen, terwijl de meeste lidstaten - waaronder België - kiezen voor een financiële afkoopsom. Wat betekent dat concreet, en waarom is dit zo problematisch? Flor Didden, migratie-expert van 11.11.11 beantwoordt 5 vragen.  

Het Europese migratiepact wil een structureel probleem aanpakken dat al jaren aansleept: de onevenwichtige verdeling van asielzoekers binnen de Europese Unie. 

Vandaag komt de grootste verantwoordelijkheid nog altijd terecht bij landen aan de buitengrenzen, zoals Italië, Griekenland en Spanje. Volgens het 'Dublin-systeem' is het eerste land waar een asielzoeker de EU binnenkomt namelijk verantwoordelijk voor de procedure. Het pact moest daaraan tegemoetkomen door solidariteit tussen lidstaten afdwingbaar te maken.

Daarom werd een jaarlijkse solidariteitspool ingevoerd. Lidstaten kunnen bijdragen door asielzoekers op te nemen, maar krijgen ook de mogelijkheid om dat te vervangen door een financiële bijdrage. Die keuzevrijheid wordt omschreven als ‘flexibele solidariteit’, en is het resultaat van een politiek compromis. Al van bij de start hebben ngo’s zich tegen dit principe verzet.  

De eerste toepassing van het systeem laat zien dat die solidariteit voorlopig vooral theoretisch blijft. Voor het eerste jaar was het de bedoeling om 21.000 asielzoekers te herverdelen binnen de EU. Uiteindelijk engageerden zich slechts acht lidstaten om samen 8.921 mensen op te nemen, minder dan de helft van het voorziene aantal.

Dat cijfer staat bovendien in schril contrast met de bredere realiteit. In de eerste helft van 2025 alleen al vroegen bijna 400.000 mensen asiel aan in Europa. In dat licht is de herverdeling van minder dan 9.000 mensen verwaarloosbaar. De keuze van veel lidstaten om geen mensen op te nemen, maar zich vrij te kopen, geeft een duidelijk signaal: ze willen geen verantwoordelijkheid opnemen.

Dat argument wordt vaak gebruikt, maar er zijn landen die nog veel meer inspanningen doen dan België. Als alle lidstaten zich op die manier positioneren, komt er van herverdeling niets terecht. Bovendien dalen onze asielcijfers al maanden. 

Het Belgische opvangsysteem is in staat om mensen op te nemen, zeker binnen een voorspelbaar Europees kader. Dat beeld wordt ook bevestigd door de publieke opinie. Uit recente peilingen blijkt dat 71% van de Belgische bevolking voorstander is van een verplicht spreidingsplan dat rekening houdt met draagkracht. Het politieke discours dat opvang per definitie onhoudbaar zou zijn, strookt dus niet met de feiten. 

Deze eerste test is alleszins weinig bemoedigend. Zonder duidelijke verplichtingen dreigt het systeem opnieuw te verzanden in vrijblijvende engagementen. Als lidstaten massaal kiezen voor afkopen in plaats van opvang, blijven de structurele problemen bestaan. Lidstaten moeten beseffen dat het systeem alleen kan werken als iedereen zijn deel doet.

Volgens 11.11.11 is een fundamentele koerswijziging nodig richting een verplicht en structureel herverdelingssysteem. Zo’n aanpak is niet alleen cruciaal voor de bescherming van mensen op de vlucht, maar ook in het belang van lidstaten zelf. 

Een voorspelbaar en solidair systeem voorkomt crisissen, beperkt secundaire migratie en maakt het mogelijk om opvang op een humane en duurzame manier te organiseren. Zonder gedeelde verantwoordelijkheid blijft het Europese asielbeleid fragiel, inefficiënt en onrechtvaardig.