Ebola in Congo: hoe oorlog en besparingen een gezondheidsramp voeden

Meer dan honderd doden, honderden vermoedelijke besmettingen en een virus dat opnieuw opduikt in een regio die al jarenlang wordt verscheurd door oorlog. In Oost-Congo woedt een grote ebola-uitbraak, en experts vrezen dat het ergste nog moet komen. Waarom is deze uitbraak zo gevaarlijk? Hoe kon het zover komen? En wie helpt ter plaatse? Eva Demare, Congo-expert van 11.11.11, beantwoordt vijf vragen. 

Wat is er precies aan de hand in Congo?

In de Congolese provincie Ituri, in het oosten van het land, grijpt ebola snel om zich heen. Er zijn al honderden vermoedelijke besmettingen en meer dan honderd mensen overleden. Ook in buurland Oeganda werden besmettingen vastgesteld. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) spreekt intussen van een internationale noodsituatie.

Ebola is een zeer besmettelijk virus dat zich verspreidt via lichaamsvloeistoffen. Mensen krijgen hoge koorts, spierpijn, diarree en in ernstige gevallen inwendige bloedingen. De ziekte is heel dodelijk: afhankelijk van de variant overlijdt 30 tot 50 procent van de patiënten. 

Hoe kon het zover komen?

Volgens gezondheidsexperts was deze crisis helaas voorspelbaar.

De afgelopen jaren werd stevig bespaard op internationale solidariteit. De Verenigde Staten — jarenlang de grootste donor van Congo — schrapten een groot deel van hun ontwikkelingsprogramma’s, beter bekend als USAID. 

Ook Europa bespaarde fors. Daardoor verloren gezondheidsdiensten middelen om ziektes vroegtijdig op te sporen en uitbraken snel in te dijken. Zo verloor de Wereldgezondheidsorganisatie 20 procent van haar middelen en ontving het humanitaire VN-bureau dit jaar slechts een derde van de middelen die nodig waren voor Congo.

Nochtans werkte die aanpak vroeger wél. Dankzij internationale steun konden eerdere ebola-uitbraken relatief snel worden ingedamd, onder meer via contactonderzoek, vaccinatiecampagnes en de opleiding van zorgverleners. Vandaag ontbreekt die slagkracht op veel plaatsen.

Deze crisis toont hoe zwaar de gevolgen kunnen zijn wanneer internationale solidariteit onder druk staat.  

Wie blijft de Congolese bevolking steunen?

Midden in deze crisis blijven lokale gezondheidswerkers doorgaan. Ook 11.11.11-partnerorganisatie Memisa is actief in Ituri, precies de provincie waar de meeste besmettingen worden vastgesteld. Samen met de lokale partner BDOM ondersteunt Memisa er al sinds 1997 verschillende gezondheidszones.

Hun teams volgen de situatie van nabij op en werken samen met de provinciale gezondheidsautoriteiten aan een noodplan om de uitbraak in te dijken. Via radioboodschappen worden mensen geïnformeerd over hoe ze besmetting kunnen voorkomen en wat ze moeten doen bij symptomen. Tegelijk onderzoekt Memisa welke extra ondersteuning nodig is, bijvoorbeeld om zorgverleners beter te beschermen, de eerstelijnszorg te versterken en gemeenschappen correct te sensibiliseren. 

Wat is er nodig om deze uitbraak onder controle te krijgen?

Een snelle medische respons is cruciaal — maar zonder veiligheid geraakt die hulp nergens.

Dat werk is niet vanzelfsprekend in een conflictgebied. Wegen zijn onveilig, gezondheidsstructuren zijn verzwakt en hulpverleners kunnen niet zomaar overal geraken. In delen van Oost-Congo maken gewapende groepen de situatie nog gevaarlijker, net op het moment dat snelheid levens kan redden. Patiënten opsporen, besmettingen indijken of beschermingsmateriaal verdelen wordt zo een enorme uitdaging.

Daarom klinkt vanuit organisaties op het terrein een duidelijke oproep: een staakt-het-vuren. Zonder veiligheid kan gezondheidszorg haar werk niet doen. Hulpverleners moeten mensen kunnen bereiken, testen moeten op de juiste plek raken en zorgverleners moeten veilig kunnen werken. Ook België moet al zijn diplomatieke hefbomen inzetten om humanitaire toegang en bescherming van burgers af te dwingen.