Politieke crisis in Peru: 5 vragen over de afzetting van president Dina Boluarte

Na weken van protest en toenemende criminaliteit werd de Peruaanse president Dina Boluarte afgezet. Maar de politieke chaos is daarmee niet voorbij.  De nieuwe president, José Jeri, wordt zelf beschuldigd van corruptie, afpersing en seksueel misbruik . Zijn benoeming lokte een nieuwe golf van protesten uit waarbij minstens 100 gewonden en één dode vielen. Sinds woensdag 22 oktober middernacht is ook de noodtoestand van kracht in hoofdstad Lima. Toch blijft het middenveld moedig strijden voor een rechtvaardig Peru.  

Wat is er precies aan de hand in Peru?

De recente onrust begon na een reeks regeringsmaatregelen die volgens critici corruptie, georganiseerde misdaad en straffeloosheid verder in de hand werken. Vooral jonge Peruanen gingen massaal de straat op toen de regering een wet invoerde die hen verplicht zich aan te sluiten bij private pensioenfondsen - een maatregel die vooral de grote bedrijven achter die fondsen ten goede komt.

Terwijl het protest groeide, namen ook de repressie en het politiegeweld toe. In Lima botsten demonstranten met de politie die traangas en rubberkogels inzette op menigten. De betogers uitten hun woede niet alleen over de economische maatregelen, maar ook over de toenemende corruptie en de groeiende macht van georganiseerde misdaad. Politieagenten traden erg hard op: tientallen mensen raakten gewond, onder wie een journalist van Ojo Público — een partner van 11.11.11 — die verslag deed van de protesten.   

De situatie escaleerde verder na een schietincident tijdens een concert in Lima, waarbij vijf mensen gewond raakten toen een schutter het vuur opende. Kort daarna stemde het Congres voor de afzetting van president Dina Boluarte wegens “morele onbekwaamheid”. Die procedure werd in Peru al vaker gebruikt. Volgens critici is haar afzetting vooral een strategische zet van het Congres om zichzelf te herpositioneren in aanloop richting de verkiezingen van april 2026.

De nieuwe president José Jeri is een controversieel figuur. Wat is de publieke reactie op zijn benoeming?

José Jeri kwam aan de macht via grondwettelijke opvolging. Hij is al de achtste president sinds 2011 — een teken van de diepe politieke instabiliteit in het land. Tegen Jeri lopen meerdere aanklachten waaronder voor corruptie, afpersing en seksueel misbruik.  

Hoewel velen opgelucht waren dat Boluarte vertrok, overheerst ook woede. Volgens mensenrechtenorganisaties is de machtswissel nauwelijks een breuk met de corruptie en criminaliteit die Peru al jaren in hun greep houden. De nationale mensenrechtenkoepel CNDDHH, partner van 11.11.11, veroordeelde Jeris benoeming scherp en benadrukte dat Peru leiders met integriteit nodig heeft, niet nieuwe figuren die de straffeloosheid in stand houden.  

Dat lokte een nieuwe golf van protesten uit, met de jongeren op kop. Ze eisen onder meer het vertrek van José Jeri en de congresleden. De protesten werden opnieuw bruut onderdrukt door de politie, wat leidde tot meer dan honderd gewonden. Éen betoger, de 32-jarige hiphop-zanger Eduardo Ruíz, werd doodgeschoten.

Welke impact heeft deze crisis op de Peruaanse bevolking?

De rechten van burgers in Peru staan zwaar onder druk, vooral voor wie de regering bekritiseert. De achteruitgang op vlak van mensenrechten en democratische waarden is duidelijk zichtbaar: geweld tegen betogers en journalisten ondermijnt fundamentele vrijheden, zoals de vrijheid van meningsuiting en het recht om zich te organiseren.

Volgens Human Rights Watch draagt het Congres zelf bij aan de toenemende criminaliteit. Door de onafhankelijkheid en slagkracht van rechters en openbare aanklagers te verzwakken, opende het verder de deur voor illegale activiteiten. Illegale goudwinning en cocaïneproductie verschaffen naar schatting werk aan een miljoen Peruanen — een duidelijk teken van hoe diep de georganiseerde misdaad in het land is geworteld. Afpersing is inmiddels het meest voorkomende misdrijf: het aantal meldingen steeg van 2.396 in 2023 tot meer dan 18.000 in de eerste acht maanden van 2025. De werkelijke aantallen liggen waarschijnlijk nog hoger.

President Jeri versterkt dit klimaat van straffeloosheid. Als congreslid stemde hij voor meerdere wetten die de democratie verzwakken en de civiele ruimte ernstig beperken — de vrijheid van burgers, organisaties, journalisten en activisten om zich te organiseren, hun mening te uiten en vreedzaam te protesteren. Zo steunde hij onder andere een wetswijziging die kritische ngo’s onderwerpt aan strenge controles en zware sancties.

Ook de omstreden Amnestiewet kreeg zijn steun. Die wet verleent gratie verleent aan militairen en politieagenten die zijn veroordeeld voor mensenrechtenschendingen tijdens het gewelddadige binnenlandse conflict van 1980 tot 2000. Ook wil hij dat Peru zich terugtrekt uit het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens, een stap die de bescherming van fundamentele rechten verder zou verzwakken.

Te midden zoveel onrust: is er nog hoop binnen het Peruaanse middenveld?

In deze vijandige context blijven onze partners moedig weerstand bieden. Peruaanse middenveldorganisaties eisen dat wetten die criminaliteit en straffeloosheid in de hand werken onmiddellijk worden ingetrokken. Ze pleiten voor een regering zonder banden met corruptie of georganiseerde misdaad, die de rechtsstaat herstelt en de mensenrechten beschermt. Er moet een einde komen aan het buitensporige politiegeweld, en onafhankelijke instellingen moeten kunnen functioneren zonder politieke druk.

Waarom zou België zich moeten bekommeren om de situatie in Peru?

De gebeurtenissen in Peru staan niet op zichzelf. Voor België toont het hoe de democratische rechtsstaat wereldwijd achteruitgaat. In steeds meer landen worden activisten, slachtoffers en mensenrechtenorganisaties aangevallen. Regeringen maken het moeilijker om gerechtigheid te krijgen, straffen mensen die solidariteit tonen en ondermijnen internationale regels.

Partners van 11.11.11, zoals CNDDHH en Ojo Público, spelen een cruciale rol in het documenteren van mensenrechtenschendingen en het blootleggen van corruptie. Wanneer hun werk wordt bedreigd of onderdrukt, verzwakt dat niet enkel de Peruaanse democratie, maar ook de bredere strijd voor transparantie en gerechtigheid. 11.11.11 ondersteunt hun inspanningen om internationale aandacht te vestigen op de gevaren van straffeloosheid, en om beleidsmakers aan te zetten tot actie voor een democratisch en rechtvaardig Peru.